محرم در لاهيجان

1.چهل منبر:

اين مراسم فقط مخصوص شهروندان لاهيجی است و هر کجا هم خواندم فلسفه ای برايش نيافتم و هيچ کس هم نميداند از چه زمانی رايج است . اما فرقی دارد با همه انواع عزاداريها که محوريت آن در دست خانم هاست . نه فقط حاج خانم های محترم بلکه همه جنس زنها ، دوشيزه گان و ميانسالان و پيران و کم مذهبی ها . مراسمی تماما سنتی که گاها اصل وجودی عزا را ازياد ميبرد . . مذهبی و کم مذهبی چون به جد معتقدم ، گراميداشت محرم اکنون بيشتر سنت است که خود پديده ای است قابل احترام . و شايد روشی ناشناخته در حفظ دين درست بعد از اذان مغرب قصه چهل منبر ما آغاز ميشود در حاليکه نشانه های آن از عصرش کاملا نمايان است و شهری را به تحرکی ديگر وا داشته است . در گوشه و کنار بازار شمع های ارزان قيمت بقعه ای و خرماهای فراوان در بسته بندی های مخصوص چهل تائی را به وفور ميبينی که برا ی فروش آماده است . قيمت امسالش فکر ميکنم حدود 800 تومان بود . اکنون چند سالی است که چهل منبر هر سال پيش از پيش رونق ميابد و در اين بازار حذف سنت خود نيکوست . مسير کوچه های پرده سر ، خميرکلايه ، خيابان حکيم فياض ، آقاسيد محمد ، يحيی آباد و گابنه (كه از همه جا بيشتر است)خيلی کوچه های ديگر هر سال پرشورتر از سال قبل و خانه هائی که اکنون اين کار عادت هر ساله شان شده است در محرم . شخصی که پای در مراسم چهل منبر ميگذار البته بسياری از پيرترها پياده ، چهل شمع ميخرد و چهل خرما به عبارتی يک بسته از آن که گفتم . او در گذر از کوچه های تنگ و قديمی شهرش ميبايستی به درب چهل منزل(قبلا فقط چهل سيد معروف مي گذاشتند(ازجمله خودمicon_mrgreen) مي‌گذاشتند بعد شد همه‌ي سيدا بعدم شد همه) که منبرش نمايان است برود . در روبروی درب هر خانه از اين ها تشتی است که آتشی در آن روشن و اين آتش از سوختن شمعهای فراوان است . در اين مراسم در مقابل چهل خانه ، چهل به اصطلاح منبر برپا ميکنند و در مقابل هر خانه آتشی در تشتی روشن . در داخل ظرفی که قبلا از طرف صابخانه آماده شده مقداری برنج و در ظرفی ديگر خرما گذاشته ميشود . افرادی که نذر کرده اند و به اصطلاح به چهل منبر رفته اند در گذر از کوچه های تو در تو به اين چهل خانه مراجعه و شمعی درآن تشت روشن ميکنند ( الان ديگر مياندازند و شمع خود ميسوزد ) و در مقابل مقداری برنج و يک دانه خرما بر ميدارند و پس از خواند دعائی و ادای مجدد خواسته اش اصطلاحا به منبری ديگر ميروند . اندک برنج برداشته شده از درب هر خانه آخرش ميشود مثلا به اندازه يک مشت برنج . اين برنج را به قصد برآورده شدن حاجت با خود به خانه مياورند و با برنج موجود در خانه مياميزند و فردای آن روز ميخورند . همه اش شيرين است و خاطره . تداخل زندگی و آئين های مذهبی . شبی که چهل منبر در آن است ، اگز چه شب سوگ است ، شب مهربانی و ياری نيز هست و شب آغاز مهربانی ها و ياری ها و دلبستگی ها و نگاهها ی شرمگينانه در کوچه های بی نور و در سايع فروزش شمع هائی که بر آتشدان برپای منبری ميسوزند. در لاهيجان کمتر خانواده ای است که چهل منبر را فراموش کند البته منظورم خانم هايند بيشتر و کمی از نسل جوان پسر .

2.كارب (سنگ‌زني)

اين رسم علاوه بر لاهيجان در سبزوار،سمنان و يك شهر ديگه كه اسمش يادم نيست اجرا مي‌شود.ولي آن‌ها با شيوه‌اي متفاوت كرب‌ها را بر‌هم مي كوبند.اين مراسم در شب هشتم توسط محله‌ي شعربافان اجرا مي شود.و همچنين در روز عاشورا
کرب ، پاره چوبی استوانه ای است به سنگینی 400 تا 600 گرم که از میان به دو برابر تقسیم شده و هر پاره تسمه ای چرمی پیکر خود دارد و دست کرب زن در میان آن قرار می گیرد و کرب زن می تواند به آسانی آن را بر هم بکوبد .
دو روايت براي اين مراسم روايت مي‌شود:
1.این رسم بر جا مانده از دوران سیاوش است . آن روز که پیکر خونین سیاوش را از توران به ایران می آورند سوگوارانی که در پی او روان بودند سنگ بر هم کوفته و مویه می کردند.
2.ديگري مي‌گويد:هنگامي كه حضرت زينب مي‌خواست براي اهل كوفه سخنراني كند.عده‌اي به دستور ابن زياد سنگ‌هايي را برهم مي‌زدند تا صداي حضرت زينب به مردم نرسد.در اين هنگام حضرت فرمودند:اُسكت(ساكت شو) كه بعد از اين واقعه ديگر هرچه سنگ‌ ها را بر هم زدند فايده‌اي نداشت.

3. دسته گردانی :
اين نيز جالب است.در لاهيجان از شب پنجم محرم تا شب هفتم محرم دسته است.به اين ترتيب كه هر شب يكي از دسته جات حركت مي كند.و از ساعت حدود ده حركتش را آغاز ميكند و تا حدود ساعت چهار صبح نيز ادامه دارد.هر محله‌اي مسير حركتش طوري است كه با هفت محل قديمي(ميدان،پردسر،گابنه،شعربافان،اردوبازار،خميركلايه،كاروانسابر)واميرشهيد برخورد مي‌كند.در اينجاست كه سينه زنان مي ايستند.سينه مي‌زنند و به مداحي فرد مداح گوش مي‌دهند(البته اكثرا در حال خنده و شوخي هستند).زنجيرزن ها هم در جلويشان هستند كه البته مال آن محله نيستند و توسط آنمحله كرايه شده‌اند.
ترتيب محله‌هايي كه دسته مي‌برند به شكل زير است:
1.پمپ بنزين
2.اميرشهيد
3.شعربافان
4.گابنه
5.جيره‌سر و اردو بازار
6.پردسر
7.خميركلايه
8.غريب‌آباد و خالي باغ(يا خاليباق)
9.كاروانسرابر
10.آسيد حسين و كوي زماني
11.ميدان(چهارپادشاه)

______

لطفا يه نشري چيزي بديد حتما